اناالحق !

اسلام از راه ایران به شبهقارهی هند وارد شد و در پنجاب که بهمنزلهی دروازهی هندوستان است ، دو تمدن بزرگ ایران (مسلمان شده) و تمدن هند با هم اصطکاک پیدا کردند ؛ و هر دو تمدن در یکدیگر اثر گذاشتند . از یکسو مشایخ صوفیه در اثر تعلیمات خود ، در نحوهی تفکر مردم شبهقارهی هند مؤثر گشتند و از سوی دیگر ، خود شیفتهی برخی از راه و رسم فقیران و سنیاسیان هندو شدند و در نتیجه افکار اینان با اندیشههای آنان همچون شیر و شکر با هم درآمیخت . بدینترتیب بعضی از صوفیان مسلمان بهسوی نوعی 'وحدت وجود' و "همهخدایی" توجه کردند . شطح صوفیانهی : "انا الحق" حسین حلاج درواقع همان مفهوم عبارت 'اهم برهماسی' Aham Brahmasmi : "من برهما هستم" را دارد .
مهابهارت ( محمدرضا جلالی نائینی )